§ 01 / Tanım
Ele gelen bir şişlikle ya da başka bir nedenle çekilen görüntülemede saptanan bir lezyonla geliniyor. Bu başlıkta ilk iş tedavi seçmek değil, kitlenin hangi grupta olduğunu varsayımla değil bulgularla ayırmak. Sıralama burada tedavinin kendisi kadar belirleyici.
§ 02 / Nedir
Aşağıdaki iki liste sayfanın sınırını çiziyor. Aradığınız şey sağ sütunda duruyorsa doğru başlık bu değil; o başlığın kendi sayfası var.
Kemik ve yumuşak doku tümörleri; kemikte ya da kas, yağ, damar ve bağ dokusunda gelişen kitleleri kapsar. “Tümör” sözcüğü kötü huylu demek değildir; kelime yalnız bir doku büyümesini anlatır ve bu büyümelerin büyük çoğunluğu iyi huyludur.
İyi huylu bir yağ bezesi ile kötü huylu bir yumuşak doku tümörü aynı yerde, aynı büyüklükte ve dışarıdan aynı görünümde olabilir. Ayrımı elle muayene ya da tek bir film yapmaz: yerleşimin derinliği, sınırın belirginliği, büyüme hızı ve görüntülemedeki davranış birlikte okunur.
Bu yüzden bu başlıkta sıralama diğer ortopedi başlıklarından farklıdır — önce tanı, sonra tedavi. Kitleyi önce çıkarıp sonra incelemek, sonraki cerrahinin sınırlarını daraltabildiği için tercih edilmez.
Kapsar
Kapsamaz
§ 03 / Belirtiler
Bu başlığa gelen iki tipik yol var: elle fark edilen bir şişlik ve başka bir nedenle çekilen bir görüntülemede rastlantısal saptanan lezyon. İkincisinde hiçbir şikâyet olmayabilir; bu, bulgunun önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Aşağıdaki bulgular randevu sırasını beklemez. Biri sizde varsa sayfayı okumayı bırakın: en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.
Bu liste bu başlığa özeldir. Tedavi alanları sayfasındaki genel acil bulgu listesi bütün başlıklar için geçerlidir; ikisi birbirinin yerine geçmez.
§ 04 / Önce Tanı
Diğer ortopedi başlıklarında cerrahiden önce denenen bir tedavi basamağı vardır. Burada o basamak yoktur; yerine tanının kesinleşmesi geçer. Aradaki süre boş bir bekleme değil, ayrımın yapıldığı süredir.
Ne zaman fark edildiği, o günden bugüne büyüyüp büyümediği ve ağrı yapıp yapmadığı sorulur. Elle muayenede kitlenin cilde ve derin dokulara göre hareketi, sınırının belirginliği ve kıvamı değerlendirilir. Bu muayene tek başına tanı koymaz; hangi görüntülemenin isteneceğini belirler.
Kemik lezyonlarında ilk basamak direkt grafidir; lezyonun kemikteki davranışı çoğu zaman burada okunur. Yumuşak dokuda MR ilk sıradadır. Gerektiğinde tomografi, sintigrafi veya PET-BT eklenir. Kendi başınıza tetkik çektirmeniz gerekmiyor: hangi tetkikin kararı değiştireceği muayeneden sonra belli olur.
İyi huylu olduğu görüntüleme bulgularıyla güvenle söylenebilen bir bölüm lezyon çıkarılmaz, belirli aralıklarla izlenir. İzlem “bir şey yapmamak” değildir: hangi tarihte, hangi tetkikle ve hangi bulguya bakılacağı baştan yazılır.
Biyopsi bir işlem değil bir plandır: nereden, hangi yöntemle ve kim tarafından alındığı sonraki cerrahinin sınırlarını belirler. Bu yüzden kitleyi çıkaracak ekiple birlikte planlanır ve sonucu görüntülemeyle birlikte okunur.
§ 05 / Cerrahi Tedavi
Bu başlıkta cerrahinin işi kitleyi çıkarmakla bitmiyor: çıkarılan sınırın yeterli olması, geride kalan dokunun işlevini sürdürmesi ve gerekiyorsa oluşan boşluğun onarılması aynı ameliyatın parçası.
Şüpheli ve kötü huylu lezyonlarda karar radyoloji, patoloji, tıbbi onkoloji ve radyasyon onkolojisiyle birlikte alınır; hangi hastada önce cerrahi, hangi hastada önce sistemik tedavi gerektiği burada belirlenir. Süreç hastaya yavaş görünür — yavaşlığın nedeni sıralamanın kendisidir.
Kitlenin çevresinde ne kadar sağlam doku bırakılacağı lezyonun tipine göre değişir. İyi huylu lezyonlarda sınır dar tutulur; kötü huylu tümörlerde kitle, çevresindeki sağlam doku tabakasıyla birlikte bütün hâlinde çıkarılır. Biyopsi izi de bu sınırın içine alınır; biyopsinin baştan planlanmasının nedeni budur.
Kemikten geniş bir bölüm çıkarıldığında oluşan boşluk greft, kemik çimentosu ya da protezle onarılır; yumuşak dokuda kas ve cilt onarımı gerekebilir. Uzuv koruyucu cerrahi işlevi olabildiğince yerinde bırakmayı hedefler ve bu planlama ameliyattan önce yapılır.
Çıkarılan doku patolojide ayrıntılı incelenir; sınırın yeterli olup olmadığı bu incelemeyle kesinleşir. Sonuç, sonraki adımın gerekip gerekmediğini de belirler.
§ 06 / İyileşme Süreci
Bu başlıkta tek bir iyileşme takvimi yok: yüzeyel bir yumuşak doku kitlesiyle kemikten geniş bir bölüm çıkarılan bir ameliyat aynı süreci izlemez. Aşağıdaki dönemler genel çerçevedir; sizinki ameliyatınızın ayrıntısına göre değişir.
Yüzeyel yumuşak doku ameliyatlarının bir bölümü aynı gün ya da bir gecelik yatışla tamamlanır. Kemik cerrahisinde ve onarım gereken olgularda yatış birkaç günü bulur. Ağrı yönetimi, yara bakımı ve varsa dren takibi bu dönemin işidir.
Kemikten bölüm çıkarılan ya da protez uygulanan olgularda yük verme kademeli açılır ve bu takvim ameliyatta ne yapıldığına göre belirlenir. Yumuşak doku ameliyatlarında dikişin korunması ve hareket açıklığının erken başlaması öne çıkar.
Çıkarılan dokunun ayrıntılı patoloji sonucu genellikle bir ile iki hafta içinde çıkar ve sonraki adımı bu sonuç belirler. Ne beklendiğini ve hangi sonucun neyi değiştireceğini ameliyattan önce konuşuyoruz; bekleme dönemini belirsiz bırakmamak bu görüşmenin işidir.
İlk yıllarda kontroller daha sık, sonrasında aralıklar açılarak sürer. Kontrolün amacı yalnız hastalığın tekrarını aramak değil; işlevin geri gelip gelmediğini ve onarımın durumunu da izlemektir.
Bu sayfa bir tanı aracı değildir. Hangi grupta olduğunuz, ancak muayene ve görüntüleme birlikte değerlendirildiğinde söylenebilir.
§ 07 / Yazılanlar
Bu başlıkta yanıtladığım sorular
Menisküs yırtıklarının hepsi ameliyat gerektirmez. Yırtığın yeri, biçimi, kişinin yaşı ve dizde kilitlenme olup olmaması kararı belirleyen başlıca ölçütlerdir. Dizin dış kesimindeki yırtıklar daha iyi kanlandığı için kendiliğinden iyileşme şansı taşırken, iç kesimdekiler bu şansa sahip değildir.
Bu başlıktaki blog yazıları
